Jaðarmiðlar hafa verið mikilvægir frá því að þeir fyrst urðu til. Það eru miðlar sem fjalla um hið forboðna, hið róttæka, hið groddalega og hið ósiðlega. Miðlar sem ekki láta stjórnast af vilja og smekk góðborgara.
Séð og Heyrt var svona miðill. DV frá 1990 til 2000 var svona miðill. Útvarp Saga er svona miðill og jaðarhlaðvörp eins og Ein Pæling, Bjórkastið og fleira eru svoleiðis miðlar.
Erlendis stundum kallað Yellow Journalism: The Sun, National Enquirer og fl. Þeir miðlar leika sér reyndar meðvitað að því að vera jaðarmiðlar og eru það því í raun ekki. Þeir eru sjálfmeðvituð úrkynjun á sjálfri hugmyndinni. En áhugaverður straumur menningar fyrir því.
Reglan er einfaldlega sú að það sem ríkjandi stétt finnst ósmekklegt, rangt og ljótt að fjalla um, skuli fjallað um. Annars munum við daga uppi í hjólfari þeirrar stéttar.
Þegar róttæklingarnir verða að góðborgurum
Það skemmtilega er að þegar unga róttæka fólkið kemst til vits og ára og er búið að koma sér upp þokkalegri stöðu í lífinu verður það sjálft upptekið af því að nýju róttæku miðlarnir séu fyrir neðan allar hellur. En því finnst að það sé meðvitað um þetta allt saman og hafi, ólíkt síðustu kynslóð, haldbær rök fyrir afstöðu sinni. Eins og síðasta kynslóð hafi ekki upplifað að hún hafi haft viðlíka skynsama afstöðu.
Stundum sprettur sannleikurinn úr sorpinu
Jú, sumir miðlar eru svo einfaldlega lélegt sorp. En það er í krafti þess sem þeir þora að birta stöku frétt eða grein sem segir eitthvað nýtt. Þar eru ekki gerðar miklar kröfur og stundum er það einmitt farvegur breytinga og ferskra vinda.
Þessi kostulega síendurtekna atburðarás er einn af föstu punktum tilverunnar og fyrir okkur ódauðlegu vampírunum alltaf jafn skemmtileg. Því það er svo gaman að fylgjast með miðaldra róttæklingunum bretta upp á nefið í andstyggð yfir að fjallað sé um eitthvað umdeilt og óþægilegt á annan hátt en þeim sjálfum líkar.
Frelsið er alltaf illa séð
Miðillinn má ekki vera of langt til vinstri. Má ekki vera of langt til hægri. Má ekki vera í eigu x eða y. Þetta er sagan endalausa um hvernig málfrelsið kemur alltaf úr dimmustu skúmaskotum og hvernig við kunnum aldrei að meta það. Það er það sem gerir frelsið svo fallegt. Það er svo dásamlega vanmetið, misskilið og illa séð.
Stofnanavædd hræsni, kerfislægur doði og menningarleg rörsýni. Byltingin er aldrei þægileg og fólkið sem stendur að henni aldrei í náðinni. Þess vegna er svo vonlaust að vera í réttu liði. Liðin eru birtingarmynd stöðnunarinnar.
Þegar hinir útvöldu verða hliðverðir sannleikans
Það er eðlileg tilhneiging að vilja ekki púkka upp á þessi eða hin viðhorfin. Að forðast ákveðna miðla og gera kröfu til þess að vandað sé til verka. En óhjákvæmilega verða hinir útvöldu miðlar hliðverðir sannleikans og með tímanum einsleitar stofnanir með þrönga og afmarkaða hugmyndafræði.
Er Nútíminn jaðarmiðill?
Spurningin verður hvort Nútíminn sé jaðarmiðill. Hvert hlutverk hans er. Hann er klárlega pönk megin í lífinu og það er gaman að fylgjast með honum finna sér hlutverk og stíl. Þetta er uppreisnargjarn unglingur. Kannski verður hann svo broddborgari á endanum. En þangað til tilbúinn að ögra dálítið og pota. Það er ágætt.
Kristinn Theodórsson
heimspekingur og áhugamaður um allt mannlegt.