Kolbeinn Stefánsson, dósent í félagsfræði við Háskóla Íslands, skrifar um ákvörðun RÚV að hætta við þátttöku Íslands í Eurovision 2026 og spyr hvort hægt sé að tala um „sniðgöngusigur“ þeirra sem vildu að Ísland drægi sig úr keppninni.
Niðurstaða hans er sú að RÚV hafi ekki tekið pólitíska afstöðu, heldur forðast átök.
Segir RÚV forðast að taka skýra pólitíska afstöðu
Kolbeinn lýsir því að hann hafi lengi verið lítið hrifinn af Eurovision, þó að stigatalningin hafi eitt sinn haldið honum við skjáinn.
Þrátt fyrir að honum sé „alveg sama“ hvort Ísland taki þátt á næsta ári eða sé „pínu feginn“, telur hann rangt að túlka ákvörðun RÚV sem sigur fyrir þá sem vildu sniðgöngu vegna þátttöku Ísraels.
Hann segir að ef RÚV hefði tekið ákvörðun á þeim grunni hefði tilkynningin þurft að hljóma með allt öðrum hætti, til dæmis að stofnunin vildi ekki deila sviði með Ísrael vegna framgöngu hersins á Gaza.
Slíkt orðalag var þó aldrei notað af ríkisfjölmiðlinum.
„Stemming, ekki prinsipp“
Kolbeinn bendir á að ef stjórnin hefði tekið ákvörðunina út frá siðferðilegum forsendum hefði það jafngilt pólitískri íhlutun í dagskrárgerð.
Þess í stað var ákvörðunin sett fram sem fagleg matsspurning framkvæmdastjórnar um að keppnin myndi ekki þjóna sínu helsta markmiði, að sameina þjóðina.
Í tilkynningu RÚV segir meðal annars að „hvorki mun ríkja gleði né friður um þátttöku RÚV í Eurovision“ og að því sé ekki grundvöllur fyrir þátttöku miðað við viðbrögð og umræðu síðustu daga.
Kolbeinn túlkar þetta sem að RÚV hafi í reynd sagt: Þar sem einhverjir hafi ákveðið að gera keppnina að pólitísku átakasviði sé hún ekki lengur sameinandi eða gleðileg og því sé best að sleppa henni.
„This is why we can’t have nice things“
Hann líkir niðurstöðunni við að RÚV hafi bent á aktívistana og ýjað að því að þeir hafi gert keppnina ómögulega.
Ákvörðunin sé því ekki sniðgöngusigur heldur undankoma frá deilu sem gat annars orðið pólitískt eldfim.
Veltir fyrir sér hættulegu fordæmi
Þrátt fyrir að skilja afstöðu RÚV segir Kolbeinn að hún vekji upp áleitnar spurningar.
Ef dagskrárliðir eru felldir niður þegar þeir eru ekki lengur taldir sameina þjóðina, hvar liggja þá mörkin?
„Er til tæmandi listi á dagskrárliðum hverra markmið er ávalt að sameina íslensku þjóðina?“ spyr hann og velti fyrir sér hvort þessi röksemdarfærsla geti orðið fordæmi fyrir að slaufa öðru ef næg óeining skapast í kringum það.
Kolbeinn endar á þeirri vangaveltu að RÚV hafi mögulega farið eina leiðina sem þeim stóð til boða en að um leið hafi þau opnað dyr sem erfitt gæti orðið að loka aftur.