Alvarleg pólitísk og hernaðarleg spenna er komin upp innan Atlantshafsbandalagsins eftir að Donald Trump Bandaríkjaforseti hótaði tollum gegn bandamönnum sem standa gegn hugmyndum hans um yfirtöku Bandaríkjanna á Grænlandi.
Bresk stjórnvöld vara nú við því að framtíð NATO sé í hættu ef ástandið versnar enn frekar.
Forsætisráðherra Bretlands, Keir Starmer, tók óvenjulega harðorða afstöðu í símtali við Trump um helgina og sagði forsetanum að það væri rangt að beita bandamenn refsiaðgerðum fyrir að verja sameiginlegt öryggi NATO.
Hótanir um tolla og yfirtöku
Trump hefur ítrekað lýst yfir áhuga sínum á að Bandaríkin eignist Grænland, sjálfstjórnarsvæði innan danska ríkisins, og réttlætt það með öryggishagsmunum Bandaríkjanna á norðurslóðum.
Um helgina gekk hann lengra en áður og lýsti því yfir að frá 1. febrúar yrðu lagðir 10 prósenta tollar á útflutning frá Danmörku, Finnlandi, Frakklandi, Þýskalandi, Hollandi, Noregi, Svíþjóð og Bretlandi, sem yrðu svo hækkaðir í 25 prósent í júní.
Trump sagði tollana gilda þar til samkomulag næðist um endanleg kaup á Grænlandi.
Hörð viðbrögð í Evrópu
Ummælin vöktu reiði meðal evrópskra leiðtoga og í sameiginlegri yfirlýsingu sögðu ríkin átta að hótanirnar grafi undan tengslum yfir Atlantshafið og skapi hættulega stöðu í samskiptum bandamanna.
Þar var einnig vísað til heræfingarinnar Arctic Endurance, sem Danmörk hefur staðið fyrir með NATO ríkjum, og tekið fram að hún ógni engum heldur sé nauðsynleg til að tryggja sameiginlegt öryggi á norðurslóðum.
Forsætisráðherra Danmerkur sagði Evrópu ekki ætla að láta kúga sig og lagði áherslu á samvinnu, ekki átök.
„Við stefnum í algjört ófremdarástand“
Háttsettur breskur embættismaður sagði að staðan væri fordæmalaus og að andstæðingar Vesturlanda fögnuðu þróuninni.
Að hans mati stefndi bandalagið í hættulegt ástand sem gæti haft óafturkræfar afleiðingar.
Fyrrverandi yfirmaður bresku utanríkisþjónustunnar sagði að ef til raunverulegra átaka kæmi milli Bandaríkjanna og Evrópuríkja vegna Grænlands væri það endalok NATO.
Engin leið væri til baka ef eitt bandalagsríki snerist hernaðarlega gegn öðru.
„Viðskiptabazúka“ Evrópusambandsins
Í Brussel er nú rætt um að Evrópusambandið beiti svokallaðri „viðskiptabazúku“, í fyrsta sinn.
Hún var samþykkt árið 2023 og gerir sambandinu kleift að beita umfangsmiklum efnahagsaðgerðum gegn ríkjum sem beita pólitískri eða efnahagslegri kúgun.
Slíkar aðgerðir gætu falið í sér allt að 81 milljarðs punda tolla á bandarískar vörur og takmarkanir á aðgangi að innri markaði ESB.
Starmer er sagður ætla að halda áfram að þrýsta á Trump á Davos ráðstefnunni síðar í vikunni.