Alternativ für Deutschland, AfD, vann sögulegan stórsigur í þingkosningum í þýska sambandslandinu Saxlandi-Anhalt í dag og varð þar langstærsti flokkurinn. Samkvæmt nýjustu tölum MDR fékk flokkurinn um 44 prósent atkvæða en Kristilegir demókratar, CDU, hrundu niður í 17,5 prósent.
AfD fékk 20,8 prósent atkvæða í síðustu kosningum árið 2021 og hefur því meira en tvöfaldað fylgi sitt á aðeins fimm árum. CDU fékk hins vegar 37,1 prósent árið 2021 og hefur nú tapað meira en helmingi fylgis síns.
Um er að ræða besta árangur AfD frá stofnun flokksins og eitt mesta pólitíska umrót sem orðið hefur í kosningum til þinga þýsku sambandslandanna á síðari árum.
„Við höfum skrifað söguna“
„Við höfum skrifað söguna í þessu landi,“ sagði Ulrich Siegmund, 35 ára leiðtogi AfD í Saxlandi-Anhalt, þegar fyrstu tölur voru birtar.
Hann sagði úrslitin marka grundvallarbreytingu í stjórnmálum sambandslandsins. Skilaboð kjósenda gætu vart verið skýrari og AfD hefði fengið umboð til að koma fram pólitískum viðsnúningi.
Siegmund lýsti sig reiðubúinn til að rétta öðrum stjórnmálaöflum hönd, svo framarlega sem þau væru tilbúin að taka þátt í slíkri stefnubreytingu. Hann útilokaði þó minnihlutastjórn undir forystu AfD.
Ekki hægt að skýra sigurinn með dræmri kjörsókn
Kjörsókn jókst verulega frá síðustu kosningum. Samkvæmt tölum frá Infratest dimap nam hún 78,1 prósenti, samanborið við aðeins 60,3 prósent árið 2021.
Sigur AfD varð því ekki til vegna áhugaleysis eða lítillar þátttöku annarra kjósenda. Þvert á móti mættu mun fleiri á kjörstað en fyrir fimm árum og veittu flokknum afgerandi stuðning.
AfD bætti við sig rúmlega 23 prósentustigum og fékk um tvisvar og hálfu sinni meira fylgi en CDU. Flokkurinn fékk jafnframt meira fylgi en CDU og jafnaðarmenn í SPD til samans.
CDU missir sambandsland sem flokkurinn hefur stjórnað frá 2002
Niðurstaðan er sérstaklega þungt áfall fyrir CDU og Friedrich Merz Þýskalandskanslara. CDU hefur stýrt Saxlandi-Anhalt samfleytt frá árinu 2002 en stendur nú frammi fyrir sínu versta úrsliti í sögu sambandslandsins.
Sven Schulze, forsætisráðherra Saxlands-Anhalt og oddviti CDU, lýsti niðurstöðunni sem „algjörri niðurlægingu“. Hann boðaði fundi í forystu flokksins þar sem farið yrði yfir úrslitin og næstu skref ákveðin.
Þýski miðillinn Junge Freiheit lýsir úrslitunum þannig að AfD hafi sópað til sín fylgi, CDU hafi verið „mölbrotið“ og hefðbundnu flokkarnir standi frammi fyrir fordæmalausri stöðu í Saxlandi-Anhalt.
AfD hafnar stimplum um „fjarhægri“
Íslenskir og erlendir fjölmiðlar skilgreina AfD gjarnan með hugtökum á borð við „fjarhægri“, „harðlínu“, „öfgahægri“ eða „hægriflokkur“. RÚV og Vísir hafa meðal annars notað slík orð í umfjöllun sinni um flokkinn.
Forystumenn AfD hafna þessum skilgreiningum og segja þær ekki lýsa pólitískri stefnu flokksins með sanngjörnum hætti.
Alice Weidel, formaður AfD, leiðrétti fréttamann Bloomberg þegar hann skilgreindi flokkinn sem hægrisinnaðan í viðtali fyrir þingkosningarnar í Þýskalandi. Hún sagðist ekki vilja vera ókurteis en sú flokkun væri ekki rétt að hennar mati.
„Við erum frjálshyggju- og íhaldsflokkur í Þýskalandi. Við lítum á okkur sem flokk sem stendur á miðjunni og viljum innleiða skynsamlega og ábyrga stefnu,“ sagði Weidel.
Hún sagði Þýskaland þurfa á raunverulegum umbótum að halda eftir 16 ára valdatíð Angelu Merkel og þriggja ára setu svonefndrar umferðarljósastjórnar jafnaðarmanna, Græningja og Frjálsra demókrata.
Weidel nefndi meðal annars hátt orkuverð, stjórnleysi í innflytjendamálum, skort á landamæraeftirliti og mikla skattbyrði á þýska millistétt. Hún gagnrýndi jafnframt þá ákvörðun að loka kjarnorkuverum landsins og gera þýskan iðnað í auknum mæli háðan vind- og sólarorku.
Þegar hún var beðin um að nefna þrjú mikilvægustu stefnumál AfD var svarið einfalt:
„Landamæraeftirlit, lægri skattar og að gangsetja kjarnorkuverin á ný.“
Weidel lýsir AfD þannig sem frjálshyggju- og íhaldsflokki sem leggur áherslu á lægri skatta, minni ríkisafskipti, örugg landamæri, hagkvæma orkustefnu og aukna samkeppnishæfni þýsks atvinnulífs. Hún hafnar því að flokkurinn sé skilgreindur sem „fjarhægri“ og segir hann sjálfan standa á pólitískri miðju.
Nútíminn kýs að nota sjálfsskilgreiningu forystu flokksins og lýsir AfD því sem frjálshyggju- og íhaldsflokki, fremur en að endurtaka þá gildishlöðnu merkimiða sem orðnir eru ráðandi í umfjöllun margra annarra fjölmiðla. Lesendur geta síðan lagt sjálfstætt mat á stefnu flokksins, málflutning og gerðir.
Einangrunarstefnan hefur ekki stöðvað uppganginn
Stærstu flokkar Þýskalands hafa árum saman fylgt svonefndri eldveggs-stefnu (Brandmauer) gagnvart AfD. Hún felur í sér að útiloka samstarf við flokkinn óháð kosningaúrslitum.
Sú stefna hefur ekki stöðvað uppgang AfD. Flokkurinn hefur þvert á móti vaxið úr því að fá fimmtung atkvæða árið 2021 í að hljóta stuðning nærri helmings kjósenda í sambandslandinu.
Sigurinn setur því aukinn þrýsting á aðra flokka að endurmeta afstöðu sína. Þegar 44 prósent kjósenda velja sama stjórnmálaaflið verður erfiðara að halda því varanlega frá áhrifum án þess að stór hluti kjósenda upplifi að atkvæði hans sé að engu haft.
Schulze sagðist eftir kosningarnar ekki ætla að vinna með AfD en forðaðist að svara afdráttarlaust hvort CDU myndi halda óbreyttri einangrunarstefnu. AfD getur reynst erfitt að mynda meirihlutastjórn þrátt fyrir yfirburðasigurinn, þar sem aðrir flokkar hafa hingað til hafnað samstarfi.
AfD stefnir í sögulegan sigur í Þýskalandi – mælist með tvöfalt fylgi frá síðustu kosningum
Mun sterkari staða á þinginu
Jafnvel þótt öðrum flokkum takist að halda AfD utan ríkisstjórnar Saxlands-Anhalt hefur sigurinn víðtækar pólitískar afleiðingar.
Með þessari stöðu getur AfD meðal annars haft frumkvæði að stofnun rannsóknarnefnda og komið í veg fyrir stjórnarskrárbreytingar sem krefjast aukins meirihluta. Flokkurinn verður því ekki aðeins stærstur á þingi sambandslandsins heldur fær hann einnig veruleg áhrif á gang stjórnmálanna.
Úrslitin styrkja jafnframt stöðu AfD á landsvísu og gera Siegmund að einu mest áberandi nýja andliti flokksins. Kosningabarátta hans, sem byggðist mjög á persónulegri nálgun og beinu samtali við kjósendur, gæti orðið fyrirmynd flokksins í komandi kosningum.
Krafa um stefnubreytingu
Forystumenn AfD víðs vegar um Þýskaland hafa fagnað niðurstöðunni og lýst henni sem gífurlegri traustsyfirlýsingu kjósenda.
Robert Lambrou og Andreas Lichert, talsmenn AfD í Hessen, sögðu úrslitin sýna að atkvæði greidd flokknum væru ekki lengur aðeins hefðbundin mótmælaatkvæði. Kjósendur væru að kalla eftir raunverulegum pólitískum breytingum og vildu sjá AfD axla ábyrgð.
Þeir töldu austurhluta Þýskalands nú vera í fararbroddi pólitískrar þróunar sem gæti síðar náð til vesturhluta landsins.
Sigurinn í Saxlandi-Anhalt sýnir að þrátt fyrir áralanga pólitíska einangrun, harða fjölmiðlaumfjöllun og samstöðu hefðbundnu flokkanna gegn AfD hefur fylgi flokksins haldið áfram að aukast.
Gamla flokkakerfið stendur nú frammi fyrir þeirri staðreynd að AfD er ekki lengur jaðarafl í þýskum stjórnmálum heldur langstærsti flokkurinn í heilu sambandslandi. Jafnframt virðast sífellt fleiri þýskir kjósendur hafna þeim stimplum sem andstæðingar flokksins og stór hluti fjölmiðla hafa sett á hann.
Niðurstöðurnar sem hér er vísað til byggjast á nýjustu talningu og kosningaspám að kvöldi 6. september. Endanleg opinber úrslit verða staðfest síðar af yfirkjörstjórn Saxlands-Anhalt.