Börn allt niður í fjögurra ára aldur vinna við hættulega námuvinnu í Mið Afríku við framleiðslu hráefna sem notuð eru í rafbíla, rafhlöður og aðra tækni tengda svokölluðum grænum orkuskiptum. Þetta kemur fram í nýrri rannsókn sem unnin var af fræðimönnum við háskólann í Nottingham í Bretlandi, þar sem aðstæður í þeirra sem sækja efnin eru sagðar fela í sér kerfisbundna misnotkun og lífshættulega vinnu.
Í síðustu viku létust 227 manns þegar námugöng hrundu í námu í Mið Afríku eftir miklar rigningar og skriðuföll. Meðal hinna látnu voru konur og börn. Slík slys eru sögð algeng í minni námum þar sem lítið er um öryggisbúnað og eftirlit.
Niðurstöður rannsóknar frá háskólasamfélaginu
Í skýrslunni, sem unnin var af rannsóknasetri við Háskólann í Nottingham, var fylgst með aðstæðum 1.431 námuverkafólks á helstu kóbaltvinnslusvæðum í Kongó. Þar kemur fram að barnaþrælkun sé útbreidd þrátt fyrir bann gegn vinnu barna í lögum, og að fjöldi barna starfi við lífshættulegar aðstæður.
Rannsóknaraðilar segja að tugir barna látist árlega við námuvinnu, meðal annars þegar göng hrynja, gryfjur fyllast af vatni á regntíma eða vegna lungnasjúkdóma sem tengjast innöndun ryks sem inniheldur þungmálma. Höfundar skýrslunnar benda þó á að raunverulegur fjöldi dauðsfalla sé líklega mun hærri þar sem mörg tilvik eru aldrei skráð.
Nauðungarvinna og skuldaánauð
Samkvæmt rannsókninni voru tæplega 37 prósent í nauðungarvinnu og höfðu í raun ekki möguleika á að hætta án þess að missa aðgang að húsnæði eða mat. Enginn þeirra sem rætt var við hafði skriflegan ráðningarsamning, öryggisbúnað eða aðgang að stéttarfélagi.
Laun voru mjög lág og voru dæmi um að karlmenn fengu um 300 krónur á dag meðan konur fengu minna en 200 krónur. Börn fengu oft greitt í mat fremur en peningum. Flestir sögðust vinna í námunum vegna þess að þau höfðu engan annan valkost til að sjá fjölskyldum sínum farborða.
Afleiðingar sem ná langt út fyrir námurnar
Skýrslan fjallar einnig um alvarlegt umhverfis- og heilsutjón í nærliggjandi samfélögum. Mengun frá námuvinnslu hefur áhrif á ræktarland og vatnsból, og rannsóknir sýna aukna tíðni lungnasjúkdóma, fósturláta og vansköpunar barna á svæðum nálægt námum.
Höfundar rannsóknarinnar gagnrýna að umræðan um orkuskipti í Evrópu og Norður Ameríku taki sjaldnast mið af þessum aðstæðum. Þeir segja að ábyrgð hljóti að ná alla leið niður að uppruna hráefnanna, ekki aðeins að lokaafurðinni.
Að þeirra mati þurfi að tryggja að sömu kröfur um mannréttindi, vinnuvernd og umhverfisvernd gildi á öllum stigum vinnslunnar, annars séu orkuskiptin byggð á kostnaði sem greiddur er af þeim sem minnst mega sín í samfélaginu.