Það er margt sem kemur upp í umræðunni. Stanslaust klisjukjaftæði fer fyrir brjóst mér. Það er ekkert innlegg í þessa umræðu að klifa á því af hálfu frænkanna þriggja að þær treysti þjóðinni. Það eru ekki efnisrök frekar en ef ökumaður ekur á ofsahraða og skýrir það með því að hann treysti öryggisbeltunum.
Það er talað um erlenda banka sem komi með ódýrara fjármagn. Það er ekkert sem styður það sérstaklega enda markaðurinn okkar krækiber í helvíti. Wolfgang Mixa taldi það á Bylgjunni í morgun ekkert sérstaklega líklegt. Lægri vextir í Evrópu skýrast víða af því að seðlabankar ríkjanna eru að reyna með neikvæðum vöxtum að berjast gegn verðhjöðnun þar sem hagvöxtur er lítill sem enginn. Er það draumurinn að hagkerfið okkar komist á þann stað? Háir vextir eru kostnaður við þenslu og uppgang, í bland við lélega hagstjórn. Ríkisstjórnin hækkar vörugjöld og þar með vöruverð og skilur ekkert í því að verðbólga aukist. Tekur meira frá atvinnulífinu og skilur ekkert í því að peningarnir séu ekki notaðir til að ráða fólk og kaupa þjónustu og að atvinnuleysi aukist.
Það er talað um evru í stað krónu. Við höfum aldrei uppfyllt skilyrði þess að ganga inn í myntbandalag Evrópu. Til þess þarf;
- Verðstöðugleiki: Verðbólga má ekki vera meiri en 1,5 prósentustigum yfir meðaltali þriggja ESB-ríkja með lægstu verðbólguna.
- Heilbrigð opinber fjármál: Hlutfall fjárlagahalla af vergri landsframleiðslu (VLF) má ekki vera yfir 3% og skuldir hins opinbera mega ekki fara yfir 60% af VLF.
- Stöðugt gengi: Gjaldmiðillinn verður að hafa verið innan eðlilegra sveiflumarka í gengissamstarfi ESB (ERM II) í að minnsta kosti tvö ár.
- Lágir langtímavextir: Langtímavextir mega ekki vera meira en 2 prósentustigum hærri en að meðaltali í ríkjunum þremur sem hafa lægsta verðbólguna.
Ef við erum fær um að ná þessum markmiðum þá þurfum við hvort sem er ekki ESB. Þar að auki hefur krónan þann eiginleika að fylgja efnahagsþróun íslenska hagkerfisins. Ef illa árar þá sígur hún og þá lagast samkeppnisstaða útflutningsins sem minnkar áhrif á atvinnuleysi, og styrkist ella. Heldur fólk að við verðum óháð efnahagssveiflum með evru? Það sem gerist í niðursveiflu ef gengi gjaldmiðilsins, evran, hreyfist ekki vegna þess að ekkert er breytt í Þýskalandi og Frakklandi, þá felst aðlögunin í því að atvinnuleysi eykst. Slæm efnahagsstjórn og áföll í efnahagslífinu vegna, eins og oft hefur verið, aflabrestur verður, álver loka, hættir ekki að vera til þótt skipt sé um gjaldmiðil, neikvæðu áhrifin verða bara önnur. Þrátt fyrir, og kannski að einhverju leyti vegna krónunnar, erum við fremst meðal þjóða efnahags- og lífskjaralega. Það er dýrt að kaupa húsnæði en samt er hlutfall fólks í eigin húsnæði langt um hærra hér en t.d. í Danmörku. Þetta hefur þó liðið fyrir lélegt utanumhald hjá borginni, skort á lóðum fyrir venjulegt fólk og hömlulausan innflutning fólks.
Sumir halda að þeir geti litið til vöruverðs innan ESB og að við munum fá ódýrari vörur við að ganga í sambandið. Heldur fólk virkilega að vöruverð hafi ekkert með launakostnað verslunarinnar að gera? Eða kostnað við húsnæði og það að við gerum engin kjarakaup vegna stærðar, verandi 380 þúsund, engin stærðarhagkvæmni þar. Heldur fólk að flutningskostnaður við vöruflutninga lækki við ESB-aðild? Þjóðin verður áfram með 380 þúsund hræður á eyjunni okkar dásamlegu lengst norður í höfum. Eina sem ESB hefur gert fyrir okkur og mun viðhalda eru kolefnisgjöld á skipaflutninga sem hafa hækkað kostnað og vöruverð. Sama gildir um flugið okkar sem ESB er að sigla í strand með því sama að óbreyttu. Skilur fólk það ekki að það hafi áhrif á vöruverð að laun innan ESB séu víða kannski bara helmingur af því sem hér er.
Svo heyrir maður fólk tala um EES-samninginn og að einhverjir hafi talið hann feigðarflan á sínum tíma og það sama sé núna upp á teningnum með ESB. Þessi málflutningur heldur ekki vatni frekar en flest frá þessu fólki. EES-samningurinn var einmitt gerður til að fá aðgang að mörkuðum ESB og halda jafnframt í fullveldið. Engin bein réttaráhrif gerða ESB, enginn ESB-dómstóll eða framkvæmdastjórn, heldur EFTA-dómstóll og ESA. Engir bindandi dómar ESB-dómstóls. Héldum fullum yfirráðum yfir auðlindum okkar. Já, samningurinn er mjög góður en hann er ekki röksemd fyrir því að ganga inn heldur þvert á móti tryggir hann okkur allt sem við þurfum.
Svo heyrir maður talsmenn þessa ESB-brölts tala um varnarhagsmuni. Dettur einhverjum í hug að það sé leiðin til að tryggja öryggishagsmuni Íslands að ganga í tollabandalag? Ekki töldu frændur okkar í Svíþjóð og Finnlandi það þegar þeir gengu í NATO fyrir 2–3 árum. ESB getur ekki einu sinni varið sig sjálft. Við höfum notið verndar BNA í rúm 80 ár og við erum með samning við þau og erum á áhrifasvæði þeirra. Þar er getan og þau sambönd eigum við að smyrja. Mér er alveg sama þótt það kosti að Þorgerður Katrín þurfi að kyssa rassa í Washington ef það er það sem þarf, fyrir það borgum við henni laun, að gæta hagsmuna þjóðarinnar. Það þýðir ekki að við eigum að snúa baki við Evrópu, við erum hluti af henni og erum í samvinnu við þau. Sjálfsagt mál.
Hver yrði svo kostnaðurinn? Við erum meðal ríkustu þjóða miðað við höfðatölu og yrðum að greiða í samræmi við það.
Hvað með íslensku stjórnsýsluna og samningsgetu okkar? Þegar við sömdum um EES-samninginn nutum við samflots Norðmanna, Sviss, Liechtenstein og lengst af Svíja og Finna. Mér er til mikils efs að við séum að mæta ESB á jafningjagrundvelli. Þar fyrir utan er ekkert um að semja annað en hvenær við tökum upp reglur ESB og fullnægjum kröfum þeirra. Engar undanþágur nema tímabundnar. Dettur einhverjum í hug að það skipti máli hvort við afsölum okkur hluta af dóms- og löggjafarvaldi okkar, stjórn á fiskimiðunum og veiðunum, landbúnaðinum okkar eftir 2 eða 5 ár?
Það er margt búið að tyggja það ofan í okkur af ESB að það er ekki um annað að semja en fresti. Engar undanþágur sem skipta máli. Það er hreint og beint ósatt og óheiðarlegt að klífa á því að við getum fengið undanþágur. Ekki spyrja mig, hlustið á fulltrúa ESB. Það sem til stendur er að kljúfa þjóðina um viðræður um áframhaldandi yfirferð yfir kröfur ESB til inngöngu, fresti þess vegna, hvort við greiðum 40 milljarða eða 100 á ári til ESB. Svo heldur fólk að það sé eitthvað eðlilegt við það að segja eftir þetta við ESB: allt í plati, við vorum bara að kíkja í pakkann! Við værum ekki að semja um skilyrði inngöngu heldur vinna að áætlun um það hvenær slíkt yrði.
Þegar talað er um að treysta þjóðinni þá snýst þetta ekki um það. Þetta snýst um hvort við treystum fólki eins og Þorgerði Katrínu, Kristrúnu eða Degi B. Þjóðin þarf að setja sig inn í mörg mál og mörg flókin og miklu meira en þetta raus í mér. Ég treysti Þorgerði Katrínu til að koma til baka með samning og útskýra fyrir þjóðinni að frestur til að taka upp sjávarútvegsstefnu ESB sé samningsafrek og það hafi verið tekið tillit til hagsmuna Íslands og að eitthvað sé opið til að semja um í framhaldinu. Svo verður það svikið og við sitjum uppi með þetta gjaldþrota fyrirbæri þar sem mörg af stærstu ríkjunum eru í kreppu og efnahagur þeirra á brauðfótum. Þar komumst við aldrei út, það verður séð til þess, eins erfitt og þetta var fyrir Breta þótt stórir séu.
Við erum best í heimi í mörgu og að láta eins og við þurfum aðstoð ESB til að viðhalda því er þvæla. Já, við getum lagað margt. Til dæmis húsnæðismarkaðinn sem nefndur Dagur B hefur siglt í bölvuð vandræði, sá hinn sami og ráðleggur okkur að ganga í tollabandalag til að tryggja varnarhagsmuni okkar. Nei takk.
Höfundur er fyrrum ríkissaksóknari og lögmaður
Helgi Magnús Gunnarsson