Evrópusambandið (ESB) er sagt skoða að leggja fram sértækt tilboð til Íslands í sjávarútvegsmálum með það að markmiði að auka líkur á aðild. Þetta kemur fram í umfjöllun Financial Times sem hefur eftir embættismönnum í Brussel að rætt sé um mögulegar undanþágur eða sérlausnir frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu sambandsins.
Sjávarútvegsmál hafa lengi verið stærsti ágreiningspunkturinn í samskiptum Íslands og ESB og því er litið svo á að slíkt tilboð gæti skipt sköpum ef aðildarviðræður yrðu teknar upp á ný.
Hugmyndir um „tilboð sem erfitt er að hafna“
Umræðan endurspeglar tillögur sem settar voru fram í skýrslu frá Heinrich Böll Stiftung á síðasta ári. Þar var lagt til að ESB myndi nálgast Ísland með sérsniðnum lausnum í sjávarútvegsmálum — í reynd tilboði sem væri „erfitt að hafna“.
Í skýrslunni er fjallað um hvernig hægt sé að ryðja úr vegi helstu hindrunum í aðildarferlinu með markvissum ívilnunum, sérstaklega gagnvart ríkjum þar sem ákveðin málaflokkar hafa hingað til stöðvað framgang viðræðna.
Norðurslóðir orðnar strategískt lykilsvæði
Áherslan á Ísland er ekki tilviljun. Í skýrslunni er bent á að breytt staða í alþjóðamálum, þar á meðal Úkraínustríðið og aukin samkeppni stórvelda á norðurslóðum, hafi gert svæðið að forgangsmáli fyrir ESB.
Ísland er þar talið lykilríki — bæði vegna landfræðilegrar stöðu og sem mögulegur „inngangur“ að nánari tengslum við önnur ríki á svæðinu, svo sem Noreg og Grænland.
Sérmeðferð talin geta snúið umræðunni
Samkvæmt heimildum er gert ráð fyrir að sveigjanleiki í sjávarútvegsmálum gæti haft bein áhrif á afstöðu almennings á Íslandi. Slíkar ívilnanir eru taldar geta mildað andstöðu og aukið líkur á jákvæðri niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna.
Gagnrýnendur hafa hins vegar bent á að slíkar aðgerðir megi túlka sem markvissa tilraun til að „kaupa inn“ stuðning með sértækum ívilnunum í lykilgreinum hagkerfisins.
Gamall ágreiningur enn óleystur
Ísland sótti um aðild að ESB árið 2009, en viðræðum var hætt árið 2012. Síðan þá hafa sjávarútvegsmál áfram verið stærsta hindrunin.
Þrátt fyrir að viðræður séu ekki formlega á dagskrá í dag bendir ný umfjöllun til þess að innan ESB sé unnið að því að móta aðferðir til að gera aðildarkostinn meira aðlaðandi fyrir Ísland — meðal annars með því að mæta helstu áhyggjum landsins með sértækum lausnum.