Höfundar nýrrar ritrýndrar greinar í Netlu telja áhyggjuefni að jafnréttismenntun sé ekki í hávegum höfð í stærðfræðikennslu á unglingastigi og að kennara skorti fræðslu um tengsl kyns og menntunar. Þeir líta á vandann sem kerfislægan og rekja hann til ófullnægjandi fræðslu fremur en einstakra kennara.
Meirihluti kennaranna í rannsókninni taldi jafnréttismenntun ekki eiga við í stærðfræðikennslu. Þótt allir teldu kynjajafnrétti mikilvægt í skólastarfi lögðu flest áherslu á kynjahlutleysi og töldu kyn ekki hafa áhrif á stærðfræðinám. Höfundar telja þá nálgun geta viðhaldið ríkjandi valdatengslum og skrifa að „hlutleysi er aldrei hlutlaust“.
Greinin birtist í lok október 2026 í Netlu, ritrýndu veftímariti um uppeldi og menntun sem Menntavísindasvið Háskóla Íslands gefur út, og er eftir Hafdísi Örnu Sigurðardóttur, stærðfræðikennara við Hvaleyrarskóla, og Katrínu Ólafsdóttur, lektor við Menntavísindasvið Háskóla Íslands. Rannsóknin byggir á viðtölum og athugunum hjá sjö stærðfræðikennurum á unglingastigi í fimm grunnskólum á höfuðborgarsvæðinu og var gögnum safnað 2023-2024; niðurstöðunum er ekki ætlað að gefa tæmandi mynd af stærðfræðikennslu á unglingastigi.
Strákar fengu meiri athygli og stelpur biðu
Í öllum fjórum kennslustofunum þar sem nemendur völdu sjálfir sæti skiptust þeir í kynjaskipta hópa. Strákarnir voru meira áberandi og fengu meiri athygli kennara en stelpurnar biðu gjarnan lengur eftir aðstoð. Einn kennari sagði að það væru oftast stelpur sem hefðu gleymst í kennslustundum.
Fremst í þessum stofum sátu einn til tveir nemendur einir og virtust félagslega utanveltu. Sum þeirra voru með námsörðugleika eða fötlun, af erlendum uppruna, hinsegin eða ný í skólanum. Höfundar telja frjálst sætaval geta gert útilokun jaðarsettra nemenda sýnilegri.
Sumir kennarar notuðu fasta sætaskipan sem agatæki þegar vinnufriður brást en frjálst sætaval sem umbun. Að mati höfunda var sætaskipan þannig tengd hegðun nemenda fremur en jafnréttissjónarmiðum.
Minni kröfur geta takmarkað námstækifæri
Tveir kennarar lýstu því að drengir fengju að sleppa dæmum. Annar þeirra sagðist tala einfaldara mál við stráka en stelpur og stundum sleppa því að leggja flóknustu dæmin fyrir strákana.
Höfundar telja slíka nálgun geta endurspeglað kynjaðar staðalmyndir og dregið úr kröfum til drengja. Það geti takmarkað tækifæri þeirra til að byggja upp dýpri skilning á stærðfræði og haft áhrif á sjálfsmynd þeirra sem námsmanna.
Kalla eftir markvissri fræðslu
Niðurstöðurnar bentu að mati höfunda til þess að kennarar sem þekktu kynjaðar staðalmyndir og ynnu markvisst í anda jafnréttismenntunar væru líklegri til að skapa örugg rými fyrir nemendur. Þeir nefna meðal annars handahófskennda sætaskipan sem breyttist reglulega, jafna dreifingu athygli og markviss viðbrögð við stríðni og neikvæðum ummælum.
Í slíkum rýmum hafi nemendur betri tækifæri til náms. Að sögn höfunda standa stúlkur jafnfætis drengjum í stærðfræði við lok grunnskóla en hverfa með tímanum frá faginu. Þeir telja að kennslumenningin eigi þátt í þeirri þróun.
„Mikilvægt er því að veita stærðfræðikennurum fræðslu og verkfæri til að vinna markvisst gegn kynjuðum valdatengslum og sporna þannig gegn kynjun stærðfræðikennslustofunnar,“ skrifa höfundar.
Þeir kalla eftir markvissri fræðslu fyrir bæði starfandi stærðfræðikennara og kennaranema, áherslu á örugg rými í jafnréttisfræðslu þvert á faggreinar og frekari rannsóknum á reynslu nemenda sjálfra.