Samtök skattgreiðenda hafa birt ítarlega úttekt á ritlaunum listamanna frá árinu 2000 til 2025.
Tilefnið er að umsóknarfrestur fyrir ritlaun ársins 2026 rennur út 1. október næstkomandi.
Í úttektinni er fjöldi mánaða greiddra ritlauna settur fram fyrir hvern höfund, fjárhæðir uppreiknaðar samkvæmt núverandi taxta (560.000 kr./mán) og dregin fram samantekt yfir þá rithöfunda sem mest hafa fengið á tímabilinu.
Guðrún Eva fremst í flokki – 294 mánuðir
Guðrún Eva Mínervudóttir er sá höfundur sem hefur fengið flesta mánuði í ritlaun undanfarin 25 ár, eða 294 af 300 mögulegum.
Aðeins tvisvar sinnum, árin 2018 og 2025, hefur hún fengið skemmri úthlutun, níu mánuði hvort ár.
Á eftir henni koma Jón Kalman Stefánsson, Bragi Ólafsson og Kristín Ómarsdóttir með 276 til 278 mánuði.
Úthlutanir metnar á 7,5 milljarða
Notaður var núverandi taxti ritlauna til að meta heildarfjárhæðir á tímabilinu.
Samkvæmt þeirri aðferð nema greidd ritlaun um 7,5 milljörðum króna frá 2000 til 2025.
Alls hafa 300 rithöfundar fengið einhverja úthlutun á tímabilinu.
Söluhæstu höfundarnir fá lítið sem ekkert
Í úttektinni er einnig bent á að vinsælustu og söluhæstu rithöfundar landsins hafa fengið lítið sem ekkert í ritlaun.
Ragnar Jónasson og Yrsa Sigurðardóttir hafa ekki fengið neina mánuði, en Arnaldur Indriðason aðeins 18 mánuði á þessu 25 ára tímabili.
Þau hafa þó verið reglulegir gestir á metsölulistum ár eftir ár.
Afköst höfunda í brennidepli
Samtökin skoðuðu einnig afköst 10 þeirra höfunda sem mest hafa fengið í ritlaun, bæði út frá fjölda bóka og blaðsíðna.
Þó slíkur samanburður sé ekki fullkominn, einkum vegna ljóðabóka og annarra sértækra útgáfuforma, segja samtökin að hann veki engu að síður athygli.
Sérstaða Andra Snæs Magnasonar er dregin fram sérstaklega: Hann hefur gefið út 5 bækur á tímabilinu en fengið samtals 246 mánuði í ritlaun.
Ekki voru taldar með endurútgáfur, þýðingar né bækur í samvinnu margra höfunda eða í takmörkuðu upplagi.
Heimildir og aðferðafræði
Til gagnasöfnunar voru notaðar upplýsingar af Wikipedia, Bókmenntavefnum, vef Forlagsins, leitir.is og opinberum vefum höfunda.
Úthlutanir voru sóttar af vef Rannís sem heldur utan um opinber listamannalaun frá árinu 1993.
Hringamyndun og gagnrýni
Samtökin benda á að sömu nöfnin birtist aftur og aftur í úthlutunum og telja ástæðu til að endurmeta tilgang kerfisins.
„Það er réttmæt spurning hvort ritlaun eigi að fara til stórs hóps í stuttan tíma eða til fárra í langan tíma,“ segir í yfirlýsingu samtakanna.
„Ef markmiðið er að styðja við unga og efnilega höfunda þá mætti endurskoða hvernig þessu er úthlutað.“
Myndrænt yfirlit og ítarefni
Tölfræðin og greiningin fylgja úttektinni í töflu- og línuritum ásamt ítarefni þar sem fram kemur nákvæmur fjöldi bóka og blaðsíðna eftir hvern höfund.
Úttektin er aðgengileg á heimasíðu Samtaka skattgreiðenda.
UPPFÆRT 27. september 2025 kl 21:45
Nútímanum hefur borist ábending um rangfærslur í samantekt Samtaka skattgreiðenda. Eins og Andri Snær Magnason bendir á þá styrkir launasjóður rithöfunda ekki einungis bækur heldur einnig leikrit, og kvikmyndahandrit hafa líka fallið innan sjóðsins. Verk sem hann hefur fengið greitt fyrir eru því:
7 bækur
4 leikrit
3 handrit