Alþjóðasiglingamálastofnunin (International Maritime Organization, IMO), stofnun á vegum Sameinuðu þjóðanna með aðsetur í London, hyggst á fundi í þessari viku greiða atkvæði um tillögu að svonefndu „net-zero“ rammaákvæði sem felur í sér nýjan alþjóðlegan kolefnisskatt á skipaflutninga.
Tillagan gerir ráð fyrir að skip greiði gjald fyrir hvert tonn af koltvísýringi sem þau losa umfram ákveðin mörk. Samkvæmt mati gæti skatturinn numið 100–380 bandaríkjadölum á hvert tonn, eða samtals 10–12 milljörðum dala á ári. Tekjurnar yrðu greiddar í sérstakan „Net Zero Fund“ sem ætlað er að styðja við þróun umhverfisvænni skipa og kolefnisminnkun í flutningageiranum.
Svindlskattastefna á skipaflutninga
Hugmyndin hefur þó mætt gagnrýni, meðal annars frá forseta Bandaríkjanna, Donald Trump, sem sagði á samfélagsmiðlum í gær að Bandaríkin muni ekki „láta bjóða sér þessa nýju grænu svindlskattastefnu á skipaflutninga“. Hann sagði að skatturinn myndi hækka verð á innfluttum vörum og skapa nýja „græna skriffinnsku“ innan alþjóðakerfisins.
Í leiðara í Wall Street Journal var einnig lýst yfir áhyggjum af því að fyrirhugaður skattur jafngilti „alþjóðlegri skattheimtu án lýðræðislegrar umboðs“ og að tekjurnar yrðu undir stjórn stofnunar Sameinuðu þjóðanna án beinnar ábyrgðar gagnvart skattgreiðendum einstakra ríkja.
IMO hefur hins vegar lagt áherslu á að fjármunirnir verði notaðir til að styðja við nýsköpun í grænni tækni, sérstaklega í þróunarlöndum, og til að draga úr áhrifum loftslagsbreytinga á viðkvæm svæði heimsins.
Samtök atvinnulífsins vara við verulegum kostnaðarhækkunum
Ísland gæti orðið sérstaklega viðkvæmt fyrir áhrifum kerfisins vegna landfræðilegrar legu og háðs við sjóflutninga. Samtök atvinnulífsins (SA) og Samtök verslunar og þjónustu (SVÞ) hafa í sameiginlegri yfirlýsingu varað við því að NZF-kerfið geti haft alvarleg áhrif á samkeppnishæfni og verðmætasköpun í íslensku efnahagslífi.
Samtökin benda á að flutningskostnaður til og frá Íslandi gæti hækkað verulega, jafnvel um milljarða eða tugi milljarða króna á ári. Kerfið felur í sér strangari kröfur um losunarkræfni skipa og gjaldtöku vegna losunar umfram ákveðin viðmið, sem herðast stig af stigi. Samkvæmt upplýsingum sem samtökin hafa aflað verða gjöldin líklega hærri en meðaltalsverð losunarheimilda í evrópska ETS-kerfinu.
Í yfirlýsingunni segir einnig að íslensk skipafélög eigi erfitt með að uppfylla kröfur NZF til skemmri og miðlungs tíma vegna fjarlægðar, veðuraðstæðna og takmarkaðs aðgengis að vistvænu eldsneyti. Þá sé óvissa um hvernig nýja kerfið muni tengjast núverandi evrópskum reglum, svo sem ETS og FuelEU Maritime.
„Samtök atvinnulífsins og Samtök verslunar og þjónustu leggja áherslu á að Ísland beiti sér fyrir því að þjóðir heimsins endurmeti tillöguna og að unnið verði að undanþágum fyrir ríki sem standa frammi fyrir sértækum áskorunum vegna legu og aðstæðna,“ segir Sigríður Margrét Oddsdóttir, framkvæmdastjóri SA.
Hún segir jafnframt að hvetja þurfi íslensk stjórnvöld til að hafna staðfestingu á NZF „að óbreyttu“ á fundi umhverfisnefndar IMO sem fer fram í London í þessari viku.
Óvissa um næstu skref
Fundurinn í London stendur yfir þessa viku og ekki liggur fyrir hvenær endanleg niðurstaða verður kynnt. IMO hefur þó lagt áherslu á að fjármunir úr kerfinu verði nýttir til að styðja við þróun grænnar tækni, sérstaklega í þróunarlöndum og viðkvæmum ríkjum sem verða fyrir áhrifum loftslagsbreytinga.