Á undanförnum árum hafa bandarískir dómstólar og yfirvöld birt í áföngum umfangsmikið gagnasafn sem tengist Jeffrey Epstein og málum í kringum hann. Um er að ræða milljónir skjala – tölvupósta, viðhengi og fjármálagögn – sem hafa verið gerð opinber í tengslum við dómsmál og kröfur um aukið gagnsæi. Jafnframt liggur fyrir að hluti gagnanna hefur verið haldinn eftir eða birtur í ritskoðaðri mynd, meðal annars til að vernda brotaþola og vegna lagalegra takmarkana.
Í þessum gögnum koma Ísland og Íslendingar fyrir á ólíkum stöðum. Athyglisverðast er tölvupóstur frá árinu 2010 þar sem rætt er um hugmyndir Epsteins um verkefni á einkaeigu hans, hinni alræmdu eyju í Karíbahafi sem síðar varð alþjóðlegt tákn kynferðisbrotamáls hans.
Hugmyndir um verkefni á eyju Epsteins
Í tölvupósti, dagsettum 31. janúar 2010, sendir kona sem undirritar sig Annabelle Epstein lista af listamönnum sem hún telur geta unnið að verkefnum sem samrýmast hugmyndum hans um það sem hann vildi gera á eyjunni. Hún vísar beint til fyrri samtala þeirra og segir listann byggðan á því sem Epstein hafi sjálfur lýst fyrir henni.
Á listanum eru nefnd alþjóðlega þekkt nöfn úr samtímalist og innsetningalist. Þar á meðal er Ólafur Elíasson, íslenskur listamaður með alþjóðlega stöðu. Í póstinum er íslenskur listamaður nefndur í tengslum við hugmyndir Epsteins um verkefni á eyju sinni.
Svar Epsteins er stutt og afdráttarlaust. Hann segir að hann þekki suma listamennina persónulega, en lýsir þeim sem „yesterday“ og segist vera að leita að „tomorrow“. Með því hafnar hann tillögunum í heild sinni og bætir við að senda þurfi honum betri hugmyndir. Ekkert í gögnunum bendir til þess að samstarf hafi orðið eða að verkefni hafi farið lengra en á hugmyndastigi.
Dularfull „Icelandic revenge“ skilaboð
Í öðrum tölvupósti til Epsteins, frá sama ári, kemur fyrir orðalag sem vekur athygli. Þar er meðal annars minnst á „the Icelandic revenge“. Skilaboðin eru persónuleg í tón og setja hugtakið hvorki í samhengi né útskýra hvað átt er við.
Engin frekari gögn í gagnasafninu varpa ljósi á merkingu orðasambandsins eða hvort það tengdist raunverulegum atburðum. Tilvísunin stendur því eftir sem óútskýrð setning í samskiptum þar sem Ísland er nefnt, án þess að fram komi hvað hún átti að merkja eða í hvaða samhengi hún var skrifuð.
Dorrit „frá Íslandi“ í tengslaneti Epsteins
Nafnið Dorrit kemur einnig fyrir í gögnum sem tengjast Epstein. Í tölvupósti frá árinu 2011 skrifar Ghislaine Maxwell að hún hafi setið með Dorrit, sem hafi hvatt hana til að senda Epstein tölvupóst strax. Í þeim pósti kemur hvorki fram eftirnafn né frekari upplýsingar um hver Dorrit er, og því liggur ekki fyrir með formlegum hætti hvort þar sé um að ræða fyrrverandi forsetafrú Íslands. Sá tölvupóstur snýst um viðskiptalegt erindi þar sem Maxwell býðst til að aðstoða við að finna einstaklinga í stjórnir fyrirtækja.
Hins vegar kemur fram í öðrum tölvupósti, frá Deepak Chopra til Epsteins árið 2016, að Dorrit og eiginmaður hennar frá Íslandi séu á sama stað og hann sjálfur, í skíðaparadísinni Aspen í Bandaríkjunum, en fyrrverandi forsetahjónin fóru þangað oft á skíði.
Íslenska krónan, hugmynd um „afslátt“ og viðbrögð Epsteins
Í skjölunum kemur Ísland einnig fyrir í hreinu fjármálasamhengi. Í tölvupóstasamskiptum er Epstein send hugmynd sem lýst er sem utanmarkaðsviðskiptum þar sem boðið er upp á að kaupa íslenskar krónur með verulegum „afslætti“. Í póstinum er fullyrt að um bankaviðskipti sé að ræða og að gengið sé sérstaklega hagstætt.
Viðbrögð Epsteins eru hins vegar tortryggin. Hann hafnar hugmyndinni og vísar í efni sem varar við svokölluðum „prime bank“-svikum. Skjölin sýna þannig að honum var kynnt fjármálahugmynd tengd íslensku krónunni sem hann sjálfur taldi ástæðu til að efast um.
Hellingur af íslenskum laxi í tölvupósti
Í tölvupósti sem var sendur til Jeffrey Epsteins, dagsettum samkvæmt pósthausnum í skjalinu, er minnst á „Icelandic Salmon!!“ og tilgreint magn, 17 pund, eða um 7,7 kíló, af fiskinum. Í póstinum er laxinn nefndur sem sashimi, japanskt hugtak yfir hráan fisk sem borinn er fram í sneiðum.
Tölvupósturinn er stuttur og án frekari skýringa, en af orðalagi hans má leiða að því líkum að búið hafi verið að redda Epstein íslenskum laxi fyrir næsta matarboð.
Ísland í brotum í gagnasafni Epsteins
Þegar skjölin eru lesin í heild dregst upp mynd af því hvernig Ísland kemur endurtekið fyrir í samskiptaneti Epsteins – með ólíkum hætti og í ólíku samhengi. Þar má finna hugmyndir um verkefni á alræmdri eyju hans þar sem íslenskur listamaður er nefndur, dularfullt orðalag þar sem Ísland er sett í óskýrt samhengi, tilvísanir til Íslendinga í samskiptum Epsteins við heimsþekkta einstaklinga á borð við Deepak Chopra, og loks fjármálahugmyndir sem tengjast íslensku krónunni.
Gögnin sýna ekki að þessi atriði hafi orðið að veruleika eða leitt til formlegra samstarfa. Þau sýna hins vegar hvernig Ísland birtist á ólíkum stöðum í gagnasafninu – stundum í skýrum upplýsingum, stundum í lauslegum tilvísunum og stundum í setningum sem standa eftir án skýringa.
Vinna við þessa umfjöllun var umfangsmikil. Skjölin eru mörg þúsund að tölu, dreifð yfir tugir gígabæta af PDF-gögnum, sem eru illa leitarhæf og oft án skýrrar flokkunar. Að finna einstakar tilvísanir til Íslands, Íslendinga og íslenskra málefna krafðist mikillar handavinnu og ítarlegrar yfirferðar. Ekki er útilokað að fleiri tengingar við Ísland leynist í efninu og að þær komi í ljós síðar, þegar bandarísk yfirvöld og einkaaðilar hafa gert leit í gagnasafninu markvissari og skilvirkari en hún er í dag.