Einn áhrifamesti embættismaður Bandaríkjanna lét ummæli falla í beinni útsendingu á CNN sem hafa vakið ugg meðal bandamanna í Evrópu – og snerta beint öryggishagsmuni Íslands á Norður-Atlantshafi.
Í harðorðum orðaskiptum við fréttamanninn Jake Tapper í þættinum The Lead sagði Stephen Miller, að Grænland ætti að verða hluti af Bandaríkjunum og að „enginn myndi berjast við Bandaríkin“ um framtíð landsins.
Valdastaða sem vegur þungt
Stephen Miller er ekki jaðarfigúra í bandarískum stjórnmálum. Hann gegnir embætti aðstoðaryfirmanns Hvíta hússins og er jafnframt helsti ráðgjafi forsetans í öryggis- og landamæramálum. Hann er einn af nánustu samstarfsmönnum Donald Trump og hefur haft afgerandi áhrif á stefnumótun stjórnvalda, bæði innanlands og í utanríkismálum.
Þegar slíkur maður talar opinberlega – í beinni útsendingu á alþjóðlegum fréttamiðli – er það ekki fræðileg umræða heldur pólitísk skilaboð.
Neitar ekki hervaldi – efast um fullveldi Dana
Í viðtalinu var Miller ítrekað spurður hvort Bandaríkin myndu útiloka hernaðaríhlutun til að ná Grænlandi undan stjórn Danmerkur. Hann neitaði að svara því skýrt.
Þess í stað vék hann að lögmæti yfirráða Dana yfir Grænlandi og sagði að Bandaríkin, sem „afl NATO“, hefðu réttmætan hagsmun af því að tryggja yfirráð yfir norðurslóðum. Þar með væri „eðlilegt“ að Grænland yrði hluti af Bandaríkjunum.
Ummælin komu í kjölfar þess að Trump forseti hafði sjálfur neitað að útiloka valdbeitingu í málinu.
Af hverju skiptir þetta Ísland máli?
Þótt Ísland sé ekki nefnt beint í orðaskiptunum snertir málið íslenska hagsmuni með afgerandi hætti. Ísland er lykilríki í varnarkerfi NATO á Norður-Atlantshafi, meðal annars vegna svonefnds GIUK-svæðis (Grænland–Ísland–Bretland), sem hefur í áratugi verið strategískur hornsteinn í hernaðar- og eftirlitsstefnu bandalagsins.
Allar breytingar á stöðu Grænlands myndu óhjákvæmilega hafa áhrif á stöðu Íslands, hlutverk landsins innan NATO og jafnvægi valds á norðurslóðum.
Danir svara af hörku
Viðbrögð Dana létu ekki á sér standa. Forsætisráðherra Danmerkur ítrekaði að Grænland hefði margsinnis hafnað því að ganga í Bandaríkin og varaði við því að árás á annað NATO-ríki myndi kollvarpa öryggiskerfi Evrópu.
Grænlendingar sjálfir hafa einnig hafnað hugmyndinni ítrekað. Samkvæmt könnun sem birt var á síðasta ári eru yfirgnæfandi meirihluti íbúa Grænlands andvígur inngöngu í Bandaríkin.
Orð sem vega þyngra en þau hljóma
Það sem gerir þessi orðaskipti sérstaklega alvarleg er ekki aðeins efnið – heldur hver flutti þau. Þegar einn valdamesti embættismaður Hvíta hússins talar með þessum hætti í beinni útsendingu er erfitt að líta á það sem persónulegar skoðanir.
Fyrir smáríki á borð við Ísland er þetta áminning um hversu hratt stórpólitísk orðræða getur haft raunverulegar afleiðingar – jafnvel án þess að landið sé nefnt á nafn.