Donald Trump boðar að sett verði tímabundið hámark á vexti kreditkorta í Bandaríkjunum, þar sem kortafyrirtækjum verði óheimilt að rukka meira en 10% vexti. Aðgerðin á að taka gildi 20. janúar 2026 og standa í eitt ár.
Í yfirlýsingu sem Trump birti á samfélagsmiðlum segir hann markmiðið vera að vernda almenning gegn því sem hann kallar „okur“ kortafyrirtækja, þar sem vextir hafi víða verið 20–30% eða meira. Hann tengir þetta beint við framfærslukostnað og aðgengi almennings að grunnfjármögnun.
Þó að yfirlýsingin sé pólitísk og bundin forsetaembættinu, sýnir hún skýra stefnu: ríkið grípur beint inn í verðlagningu fjármálafyrirtækja þegar almenningur er talinn vera í veikri stöðu.
Íslensk kreditkort: Miklu hærri vextir en í fyrirskipun Trumps
Á Íslandi eru vextir á kreditkortum verulega hærri en það hámark sem Trump boðar vestanhafs.
Algengt er að ársvextir á íslenskum kreditkortum séu á bilinu 15–22%, eftir banka, kortategund og greiðslufyrirkomulagi. Þetta á bæði við um:
-
yfirdrátt á kreditkortum
-
skuldir sem færast milli mánaða
-
greiðsludreifingar með föstum vöxtum
Þrátt fyrir að íslensk heimili búi við eitt hæsta vaxtastig í Evrópu hefur ekkert lagalegt hámark verið sett á kreditkortavexti hér á landi.
Bankarnir frjálsir á Íslandi á meðan heimilin bera áhættuna
Íslensk stjórnvöld hafa hingað til ekki gripið inn í vexti á kreditkortum, hvorki með hámarki né beinum reglum um okur. Bankarnir hafa því haft fullt svigrúm til að verðleggja áhættu sína, jafnvel þegar stýrivextir lækka.
Á sama tíma:
-
greiða heimili háa vexti af smáskuldum
-
yfirdráttur er oft notaður til að brúa framfærslu
-
kreditkort verða neyðartæki fremur en þægindalausn
Í reynd eru kreditkort ein dýrasta lánaleið sem íslensk heimili hafa aðgang að, án þess að sérstök pólitísk umræða hafi farið fram um réttmæti þess.
Samanburðurinn er óþægilegur fyrir Ísland
| Bandaríkin (tillaga) | Ísland | |
|---|---|---|
| Hámark kreditkortavaxta | 10% | Ekkert lögbundið hámark |
| Algengir vextir | 20–30% (fyrir aðgerð) | 15–22% |
| Pólitísk afstaða | Bein íhlutun | Aðgerðaleysi |
| Rök | Framfærsla, vernd almennings | Markaðsfrelsi |
Þegar jafn markaðssinnað ríki og Bandaríkin ræða opinbert vaxtahámark á kreditkortum, vekur það spurningar um hvers vegna slíkt er aldrei rætt á Íslandi, þar sem skuldir heimila eru hlutfallslega miklar og vaxtabyrði þung.
Frelsi bankanna – eða frelsi fólks til að lifa af?
Í umræðunni sem fylgir yfirlýsingu Trump hefur verið bent á að í Bandaríkjunum séu einnig leiguverð og þjónustugjöld sett undir aukið eftirlit í sumum ríkjum. Á Íslandi hefur hins vegar verið lögð áhersla á frelsi fjármálafyrirtækja, jafnvel þegar það bitnar á lág- og millitekjuhópum.
Spurningin sem vaknar er einföld:
Af hverju er ásættanlegt að íslensk heimili greiði hærri kreditkortavexti en Bandaríkjamenn, án nokkurrar umræðu um okur eða mörk?
LEIÐRÉTTING 23:15
Árleg hlutfallstala kostnaðar á neytendalánum má ekki nema meira en 35 hundraðshlutum að viðbættum stýrivöxtum.