Tólf tonn hverfa í umsjá lögreglu

Í þau 30 ár sem ég hef lifað og þvælst í myrkraheimi Íslands hefur maður ítrekað heyrt að munir sem lögreglan leggur hald á hverfi, hvort sem það eru fíkniefni, vopn, lyf eða aðrir heimilismunir. En nú blasir við mál sem ætti að kveikja á öllum viðvörunarbjöllum: 120 fermetra ósamsettur sumarbústaður og pallaefni, alls 12 tonn af brasilískum harðvið er horfið úr vörslu lögreglu.

Haldlagt hús og pallaefni horfið án skýringa

Í þessu tiltekna máli haldlagði lögreglan met magn af kókaíni falið í timbri sem kom með gámaflutning til Íslands. Í kjölfarið haldlagði hún einnig annan gám af timbri sem kom málinu ekkert við. Sá gámur hafði komið til landsins sex mánuðum fyrr og fluttur inn af sama fyrirtæki.

Lögreglan fór yfir allt innihald fyrri gámsins, skoðaði húseininguna og pallaefnið og fann ekkert ólöglegt. Samkvæmt lögum og verkferlum bar henni, að skila bæði gámnum og innihaldinu.

Í Landsrétti var fyrirtækið og framkvæmdastjóri þess sýknað af ákæru um peningaþvætti. Sem þýðir öðrum orðum að Landsréttur komst að þeirri niðurstöðu að fyrri gámurinn hafi verið löglega fluttur inn til Íslands með löglegum fjármunum.

Þegar farið var að grennslast eftir timbrinu var það horfið. Lögreglan kvaðst hafa fargað því án þess þó að geta framvísað förgunarvottorði, flutningsgögnum eða minnstu heimild um hvað varð um 12 tonn af efni. Þá bætti hún um betur og hélt því fram að „enginn ætti harðviðinn“.

Dómar virtir að vettugi

Í niðurstöðu dómsins segir skýrt: „Í ákæru er ekki krafist upptöku á haldlögðu timbri merktu nr. xxxxxx í munaskrá nr. xxxxxx, sem er dökkur harðviður, um hálfur 20 feta gámur og ekki getið um 80 fermetra af pallaefni.“

Með öðrum orðum: Timbrinu átti að skila. Dómur útilokar skýrt að lögreglan hafi haft lagastoð til upptöku en engu að síður er þetta horfið og enginn ber ábyrgð.

Timbursalinn Páll Jónsson, sem fékk níu ára dóm fyrir fíkniefnasmygl, stefnir Daða Má Kristóferssyni – krefst skaðabóta vegna ólögmætrar upptöku og förgunar á gámi

Ef svona getur horfið, hvað þá með allt hitt?

Því verðum við að spyrja: Ef lögreglan getur leyft sér að tapa 12 tonnum af timbri sem átti að skila samkvæmt dómi, hvað segir það um öryggi haldlagðra fíkniefna, vopna eða annarra verðmæta? Hvað verður um þau, geta þau falli á milli skips og bryggju, ef enginn þarf að svara fyrir meint „afglöp“?

Það er möguleiki fyrir lögregluna að misnota vald sitt og skipta raunverulegum haldlögðum efnum út fyrir gerviefni, og koma þeim aftur í umferð ef staðan er sú að engin raunveruleg skráning fer fram og engin ber ábyrgð.

Þarna er enn og aftur að kristallast sú spilling sem þrífst innan embættisins, traust hennar er algjörlega rúið.

Spilling, fyrirlitning og þögn

Þetta mál er ekki einstakt. Fjöldi svipaðra tilvika hefur komið upp þar sem verðmæti hverfa úr vörslu lögreglu og skjöl um meðferð eða förgun eru engin. Réttarkerfið stendur á brauðfótum þegar dómsúrskurðir eru hunsaðir af lögreglu og enginn axlar ábyrgð.

Við erum farin að sjá mynstur þar sem kerfið ver sjálft sig, ábyrgð er afsökuð með þögn og einstaklingar sem eiga rétt á verðmætum sínum standa eftir tómhentir og vonsviknir. Spurningin sem brennur á vörum margra er einföld: Má þetta? Það er engu líkara en að starfsmenn lögreglu embættisins séu orðnir sjálfskipaðir í eignaupptöku, að ræna eigum almennings í skjóli valds, um hábjartan dag. Þetta er siðleysi í sinni verstu mynd.

Réttarríkið hrynur í hljóði

Það er löngu tímabært að krefjast raunverulegs gagnsæis og ábyrgðar í meðferð verðmæta hjá lögreglu. Traust til opinberra stofnana byggist ekki á yfirlýsingum, heldur á því hvernig þær bregðast við og sýna ábyrgð. Þegar lögregla getur hunsað dómsúrskurð án nokkurra afleiðinga, þá hverfur ekki aðeins timbur, heldur hverfur sjálft réttarríkið ofan í hyldýpi hrokans.

Kannski gæti Grímur Grímsson upplýst okkur, „sauðvitlausan“ almúgan, um þetta sérstaka mál, enda starfaði hann sjálfur innan lögreglunnar á þessum tíma og hefur fullyrt af mikilli sannfæringu að spilling innan embættismannakerfis lögreglu sé einfaldlega ekki til.

Sjálfur hef ég hins vegar upplifað hið gagnstæða: embættismenn lögreglu týndu munum í þeirra umsjá, og þegar ég reyndi að leita réttar míns vegna þess, fékk ég lítið annað en upphleyptan putta, frægu „löngutöngina“ í svari frá þeim. Þetta er sú reynsla sem almenningur stendur frammi fyrir.

Lög og reglur gilda ekki bara í aðra áttina.

Ólafur Ágúst Hraundal
Höfundur er lífskúnstner